Thuở Đức Phật đang trú tại Tịnh xá Kỳ Đà, thành Xá-vệ, có một vị trưởng giả giàu có. Ông có năm người con gái và người vợ đang mang thai người con thứ sáu.
Không lâu sau, vị trưởng giả qua đời. Theo luật lệ lúc bấy giờ, nếu một người chết mà không có con trai nối dõi thì tài sản sẽ được sung vào ngân khố nhà vua.
Khi quan quân đến kiểm kê gia sản, người con gái lớn tâu với vua:
“Tâu Đại vương, mẹ con đang mang thai. Xin ngài chờ đến khi mẹ con sinh nở. Nếu là con trai, em con sẽ được quyền thừa kế.”
Nhà vua thấy lời thỉnh cầu hợp lý nên đồng ý.
Đến ngày sinh nở, người mẹ sinh được một bé trai, nhưng hình hài không đầy đủ: không có mắt, tai, lưỡi và tay chân. Vì vẫn mang thân tướng của một người nam nên gia đình đặt tên là Man Từ Tỳ Lê. Theo luật lúc ấy, cậu vẫn được công nhận là người thừa kế toàn bộ tài sản.
Nghe chuyện lạ này, một vị trưởng giả đến thưa hỏi Đức Phật:
“Bạch Thế Tôn, Man Từ Tỳ Lê đã tạo phước gì mà được sinh vào gia đình giàu sang và thừa hưởng một gia tài to lớn? Nhưng người ấy đã tạo nghiệp gì mà thân thể lại không đầy đủ mắt, tai, lưỡi và tay chân?”
Đức Phật kể lại câu chuyện đời trước.
Vị quan xử án và món nợ bị chối bỏ
Trong một đời quá khứ, có hai anh em sinh ra trong một gia đình giàu có. Người anh tên là Đàn Nhã Thế Chất, tính tình ngay thẳng, thường bố thí và giúp đỡ người nghèo. Vì được mọi người tin tưởng nên ông được nhà vua bổ nhiệm làm quan phân xử những vụ tranh chấp.
Người em tên là Thi La Thế Chất. Một hôm, người em cho một thương nhân vay một số tiền lớn để đi buôn. Thời ấy chưa có giấy nợ, nên hai bên đến nhờ người anh làm chứng.
Người em nói:
“Sau này, nếu tôi qua đời, xin anh làm chứng để người thương nhân này hoàn trả món nợ cho con trai tôi.”
Người anh đưa tay xác nhận và hứa sẽ làm chứng công bằng.
Không lâu sau, người em qua đời. Chuyến buôn đầu tiên của thương nhân lại gặp bão, tàu bị chìm, hàng hóa mất hết. Người con của chủ nợ thấy ông gặp nạn nên chưa đòi tiền.
Về sau, thương nhân đi buôn lần nữa và trở nên giàu có. Tuy đã có khả năng trả nợ, ông vẫn muốn chiếm đoạt số tiền ấy. Ông đem ngọc quý đến mua chuộc vợ của vị quan phân xử.
Ban đầu, vị quan nhất định từ chối vì người chủ nợ chính là em ruột của mình. Nhưng người vợ liên tục gây áp lực, thậm chí dọa làm hại bản thân và con nhỏ. Vì quá thương con và không làm chủ được tâm mình, cuối cùng ông chấp nhận nói dối.
Khi người con của Thi La Thế Chất đưa thương nhân đến kiện, cậu thưa:
“Chính bác đã nhìn thấy cha con giao tiền. Bác đã nghe lời thỏa thuận, đã dùng tay chỉ và đã nói rằng bác sẽ làm chứng.”
Nhưng vị quan vẫn lạnh lùng phủ nhận:
“Bác không thấy, không nghe, không chỉ và cũng không nói điều gì cả.”
Người cháu đau lòng nói:
“Bác là người được nhà vua và dân chúng tin tưởng. Cháu là người thân mà bác còn xử oan như vậy, không biết những người khác sẽ ra sao. Hôm nay cháu không thể đòi lại công bằng, nhưng nhân quả về sau sẽ phân rõ.”
Nhân và quả
Đức Phật giải thích rằng vị quan phân xử thuở ấy chính là Man Từ Tỳ Lê:
- Vì giả vờ không nhìn thấy nên sinh ra không có mắt.
- Vì chối rằng mình không nghe nên không có tai.
- Vì dùng lời nói dối để xử oan nên không có lưỡi.
- Vì phủ nhận việc mình đã đưa tay xác nhận nên không có tay chân.
- Nhưng vì trước đó từng bố thí và giúp đỡ người nghèo nên vẫn được sinh vào một gia đình giàu có và thừa hưởng tài sản lớn.
Thiện nghiệp bố thí và ác nghiệp nói dối không xóa bỏ lẫn nhau. Khi hội đủ nhân duyên, mỗi nghiệp đều cho quả tương ứng.
Bài học
Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng:
- Một lời nói dối có thể làm tổn hại cả cuộc đời người khác.
- Người có chức vụ và được tin tưởng càng phải giữ sự công bằng.
- Vì tình cảm gia đình hoặc áp lực của người thân mà làm điều sai trái, mình vẫn phải chịu trách nhiệm về hành động ấy.
- Tạo phước không có nghĩa là những nghiệp bất thiện tự động biến mất.
- Khi biết mình đã làm sai, cần thành tâm sám hối, sửa đổi và dùng hành động chân thật để bù đắp.
Khi kể câu chuyện này, chúng ta cũng nên nói rõ rằng không được nhìn một người khuyết tật rồi kết luận họ đang chịu quả báo. Phàm phu không đủ trí biết nghiệp quá khứ của người khác. Tích truyện chỉ nói về một trường hợp đặc biệt được Đức Phật chỉ rõ, nhằm khuyên chúng ta giữ gìn thân, khẩu và ý—không phải để phán xét người đang gặp bất hạnh.
Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.